کافه نادری

کافه نادری را بیشتر به‌خاطر آدم‌هایش می‌شناسند تا قهوه‌اش. اگر از چهارراه استانبول به سمت پل حافظ بروید، به ساختمانی می‌رسید که نزدیک به یک قرن است در همین نقطه از خیابان جمهوری ایستاده. هر کس از ادبیات مدرن تهران حرف بزند، دیر یا زود به همین میزها می‌رسد. این نوشته می‌گوید نادری از کجا شروع شد، چرا روشنفکران آن را انتخاب کردند، چه بر سرش آمد و امروز چه چیزی در آن پیدا می‌کنید.

قنادی‌ای که اسم خیابان را به کافه داد

خاچیک مادیکیانس، مهاجری ارمنی، کافه را سال ۱۳۰۶ راه انداخت. او پیش‌تر در همین محل، روبه‌روی سفارت انگلیس، یکی از نخستین قنادی‌های مدرن تهران را داشت. خیابان جمهوری آن روزها «نادری» نام داشت و کافه اسمش را از همان خیابان گرفت.

منوی آن سال‌ها برای تهرانی‌ها تازگی داشت: گلاسه، قهوه ترک، قهوه فرانسه، بیف استراگانوف و شاتوبریان. بنا بر گزارش‌های تاریخی، بسیاری از این خوردنی‌ها از همین‌جا به سفره‌ی پایتخت‌نشین‌ها رسید. بالای کافه هم هتلی ساخته شد که هنوز نامش را با کافه شریک است.

چرا نویسنده‌ها نادری را انتخاب کردند

از اواسط دهه‌ی ۱۳۱۰ و به‌ویژه بعد از دهه‌ی ۱۳۲۰، نادری معتبرترین پاتوق اهل قلم شد. صادق هدایت، سیمین دانشور، نیما یوشیج، جلال آل‌احمد، نصرت رحمانی و احمد شاملو به آن رفت‌وآمد داشتند. تفاوتش با هتل‌های گران‌تر آن زمان هم همین بود: پولدارها به گراند هتل می‌رفتند و طبقه‌ی متوسط و روشنفکر وقتش را در نادری می‌گذراند.

برای ماندن لازم نبود چیز گرانی سفارش بدهید. یک چای لیوانی با لیموی قاچ‌شده کافی بود تا پشت میز بمانید و از ادبیات و سیاست حرف بزنید. بسیاری می‌گویند همین سادگی نادری را تا امروز زنده نگه داشته است.

نادری در ترانه و رمان

نادری از دیوارهای خودش بیرون زده و به هنر ایرانی هم راه پیدا کرده است. رضا یزدانی، خواننده‌ای که ترانه‌هایش پر از کافه‌های تهرانی است (از «کافه رؤیا» تا «کافه بهشت»)، در آلبوم «پرنده بی‌پرنده» سراغ این کافه هم رفته. اگر می‌خواهید پیش از رفتن با حال‌وهوای شبانه و دلتنگ آن آشنا شوید، این ترانه شروع خوبی است. رضا قیصریه هم رمانی به نام «کافه نادری» نوشته که سال ۱۳۸۲ منتشر شد و روایتی از نسل هنرمندان و روشنفکران ایرانی است.

از مصادره تا ثبت ملی

بعد از انقلاب، هتل و قنادی و کافه‌ی نادری مصادره شد و به مالکیت سازمان اقتصادی کوثر، وابسته به بنیاد شهید، درآمد. مجموعه سال ۱۳۸۲ با شماره‌ی ۱۰۴۴۶ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد.

آذر ۱۳۹۶ خبر مزایده‌ی بخشی از ملک پیچید و در فضای مجازی نگرانی از تخریب بنا بالا گرفت. مزایده لغو شد و مسئولان میراث فرهنگی اعلام کردند اجازه‌ی تغییر در بنا را نمی‌دهند.

امروز چه حالی دارد؟

نادری امروز بیشتر کافه‌ای با حس گذشته است تا کافه‌ای مد روز. عکس‌های قدیمی بر دیوار، حیاطی باز و سایه‌دار، میزهایی که انگار از قدیم همان‌جا بوده‌اند و صدای شهر که از خیابان می‌رسد. اگر دنبال کافه‌ای تازه و پرزرق‌وبرق هستید، جای دیگری بهتر است. اگر می‌خواهید چند ساعت در تاریخ معاصر تهران بنشینید، نادری هنوز از بهترین انتخاب‌هاست.